نمونه قرارداد چاپ کتاب

قرارداد چاپ کتاب سند رسمی و الزام‌آوری است که چارچوب همکاری بین نویسنده و ناشر را مشخص می‌کند. این قرارداد تعیین می‌کند که هر یک از طرفین چه مسئولیت‌هایی دارند، چه حقوقی به‌دست می‌آورند و در صورت بروز اختلاف، باید به چه اصولی استناد شود. اهمیت این قرارداد زمانی بیشتر آشکار می‌شود که به اختلافات رایجی مانند چاپ مجدد بدون اطلاع نویسنده، عدم پرداخت سهم فروش، یا دخل و تصرف در محتوای کتاب نگاه کنیم.

همچنین قرارداد چاپ کتاب از بروز کج‌فهمی جلوگیری کرده و مسیر ارتباطی طرفین را شفاف می‌سازد. در عصری که حقوق نشر از ارزش اقتصادی بالایی برخوردار است، نبود قرارداد می‌تواند منجر به از دست رفتن حقوق مادی یا معنوی نویسنده شود. به همین دلیل، تنظیم دقیق این قرارداد برای هر نویسنده‌ای – چه حرفه‌ای و چه تازه‌کار – یک ضرورت است نه گزینه.

« دانلود نمونه قرارداد چاپ کتاب »

طرفین قرارداد چاپ کتاب چه کسانی هستند؟

در یک قرارداد چاپ کتاب معمولاً دو طرف اصلی وجود دارند:

۱) نویسنده (یا مترجم) 

۲) ناشر

نویسنده، کسی است که اثر را خلق کرده یا ترجمه آن را انجام داده و مالک اصلی اثر محسوب می‌شود. در صورتی که چند نویسنده روی کتاب کار کرده باشند، لازم است نقش و سهم هر کدام به‌روشنی در قرارداد مشخص شود.

ناشر نیز موسسه یا شخصی است که دارای مجوز رسمی نشر از وزارت ارشاد بوده و مسئولیت چاپ، توزیع و تبلیغ کتاب را به‌عهده می‌گیرد. گاهی ممکن است نماینده‌ای از طرف هر دو (مثلاً وکیل، مدیر برنامه یا نماینده حقوقی) نیز در قرارداد حضور داشته باشد. در هر صورت، مشخصات کامل هر طرف (نام، نشانی، کد ملی/شناسه ملی، شماره تماس) باید در قرارداد درج شود.

محتوای اصلی یک قرارداد چاپ کتاب چیست؟

یک قرارداد استاندارد چاپ کتاب باید شامل اجزای زیر باشد:

مشخصات طرفین قرارداد

1. توضیح درباره کتاب: عنوان، موضوع، تعداد صفحات، قطع کتاب
2. مدت اعتبار قرارداد
3. حق‌التألیف یا نحوه تسویه مالی
4. حقوق مادی و معنوی اثر
5. مسئولیت‌های ناشر (اخذ مجوز، تبلیغ، توزیع و…)
6. وظایف نویسنده (تضمین اصالت، تحویل فایل نهایی و…)
7. شرایط فسخ قرارداد و حل اختلاف
8. توافق در مورد چاپ مجدد، ترجمه یا نشر دیجیتال

وجود هر یک از این بندها به‌خصوص در صورت بروز مشکل، از حقوق طرفین محافظت می‌کند.

نکات مهم هنگام تنظیم قرارداد برای نویسنده‌ها

نویسندگان باید هنگام امضای قرارداد به این موارد دقت کنند:

• حق مالکیت معنوی باید محفوظ بماند.
• درصد دقیق از فروش یا مبلغ قطعی مشخص باشد.
• حق تجدید چاپ، نشر دیجیتال یا ترجمه باید دقیقاً تعیین شود.
• نام نویسنده باید در تمام نسخه‌ها ذکر شود.
• امکان فسخ در صورت عدم پایبندی ناشر در نظر گرفته شود.
• نویسندگان بهتر است پیش از امضا، قرارداد را با یک مشاور حقوقی مرور کنند.

آیا قرارداد شفاهی چاپ کتاب معتبر است؟

از نظر قانون، قرارداد شفاهی ممکن است در مواردی معتبر شناخته شود، اما اثبات آن بسیار دشوار است. در مسائل حقوقی مانند حقوق نشر که پیچیدگی‌های مالی و معنوی دارد، قرارداد باید به‌صورت مکتوب و ترجیحاً دارای امضا و تاریخ باشد. قرارداد کتبی امکان پیگیری قانونی و استناد در مراجع حقوقی را فراهم می‌کند.

حتی اگر بین نویسنده و ناشر اعتماد کامل وجود دارد، باز هم لازم است تمام توافقات به صورت مکتوب ثبت شود، چراکه حافظه انسانی خطاپذیر است و شرایط ممکن است تغییر کند.

حقوق مادی و معنوی نویسنده در قرارداد چاپ کتاب

نویسنده، به‌عنوان خالق اثر، از دو نوع حق برخوردار است: حقوق مادی و حقوق معنوی. حقوق مادی، به امتیازات مالی و تجاری اثر مربوط می‌شود؛ مثل حق دریافت درصدی از فروش، اجازه ترجمه یا اقتباس، یا چاپ در قالب‌های دیگر. این حقوق قابل‌واگذاری به ناشر هستند و باید در قرارداد تعیین شوند: مثلاً «حق انتشار نسخه چاپی برای ۳ سال به ناشر واگذار می‌شود.»

اما حقوق معنوی، به‌شدت شخصی و غیرقابل‌انتقال‌اند. این حقوق شامل حفظ نام نویسنده، منع تحریف یا دخل و تصرف بدون اجازه در اثر، و الزام به درج نام نویسنده در تمامی نسخه‌ها و تبلیغات است. حتی اگر حقوق مادی واگذار شود، حقوق معنوی طبق قانون همچنان نزد نویسنده باقی می‌ماند.

وظایف و تعهدات ناشر در قرارداد

ناشر در قرارداد چاپ کتاب متعهد به اجرای دقیق چند وظیفه اصلی است که عبارت‌اند از:

1. چاپ با کیفیت: استفاده از چاپخانه معتبر و رعایت استانداردهای فنی
2. اخذ مجوزهای قانونی: شابک، فیپا و مجوز ارشاد
3. تبلیغ و توزیع: ارائه کتاب به فروشگاه‌ها، نمایشگاه‌ها و فروش آنلاین
4. پرداخت به‌موقع سهم نویسنده: براساس درصد یا مبلغ توافق‌شده
5. رعایت طرح جلد و محتوای نهایی مورد توافق: بدون دخل و تصرف غیرمجاز
6. ارائه گزارش چاپ و فروش: در بازه‌های زمانی مشخص

در صورتی که ناشر از وظایف خود سر باز بزند، نویسنده حق فسخ یا طرح دعوی خواهد داشت.

نویسندگانی که قصد چاپ مستقل دارند باید میان دو روش چاپ دیجیتال و افست یکی را انتخاب کنند. تفاوت این دو روش نه‌تنها در قیمت، بلکه در کیفیت، زمان و تیراژ نیز تأثیرگذار است.

وظایف و تعهدات نویسنده در قرارداد

از طرف دیگر، نویسنده نیز متعهد به رعایت موارد زیر است:

• تضمین اصالت اثر: یعنی اثر کپی‌برداری یا ترجمه غیرقانونی نباشد
• عدم مغایرت با قوانین کشور: از نظر سیاسی، مذهبی، اخلاقی
• تحویل نسخه نهایی در موعد مقرر
• همکاری در اصلاحات و ویرایش در صورت نیاز (در صورت توافق)
• پاسخگویی در صورت شکایت یا ادعای حقوقی از سوی اشخاص ثالث

گاهی ناشران در قرارداد بندی با عنوان «ضمانت اصالت» درج می‌کنند که به موجب آن نویسنده موظف به جبران خسارت احتمالی ناشی از نقض قانون است.

چاپ کتاب با تیراژ پایین، به‌معنای انتشار محدود نسخه‌هایی از یک اثر است؛ معمولاً بین ۵۰ تا ۳۰۰ نسخه. این روش در سال‌های اخیر به‌ویژه میان نویسندگان مستقل، تازه‌کار یا کسانی که به دنبال عرضه‌ی کنترل‌شده کتاب هستند، محبوب شده است.

سهم نویسنده از فروش کتاب چگونه تعیین می‌شود؟

نویسنده‌ها معمولاً سهم خود را از فروش به یکی از این شکل‌ها دریافت می‌کنند:

• درصدی از قیمت پشت جلد (۵٪ تا ۱۵٪ متداول است)
• مبلغ قطعی برای هر نسخه فروش‌رفته (مثلاً ۵ هزار تومان)
• ترکیبی از درصد + مبلغ ثابت یا پیش‌پرداخت

قرارداد باید دقیقاً مشخص کند که این پرداخت‌ها در چه بازه زمانی انجام می‌شوند (مثلاً پایان هر فصل، یا پس از فروش تیراژ اول). همچنین باید تعیین شود که درصد براساس قیمت فروش واقعی محاسبه می‌شود یا قیمت پشت جلد بدون تخفیف.

مالکیت اثر در چاپ دوم و بعد از آن چگونه محاسبه می‌شود؟

در بسیاری از قراردادها چاپ اول تنها بخشی از حق انتشار را در بر می‌گیرد. ناشر موظف است پیش از چاپ مجدد، با نویسنده برای تعیین شرایط جدید توافق کند. برخی ناشرها در قرارداد می‌نویسند: «تمام حقوق چاپ‌های بعدی تا ۵ سال متعلق به ناشر است.» اما این بند باید با رضایت نویسنده درج شود.

• در قراردادهای حرفه‌ای، معمولاً مشخص می‌شود که:
• اگر قرارداد تمدید نشود، حق نشر به نویسنده بازمی‌گردد
• در چاپ‌های بعدی، حق‌التألیف باید به‌روز شود
• ناشر موظف به اطلاع‌رسانی کتبی قبل از هر چاپ جدید است

قرارداد چاپ کتاب به‌صورت رایگان

در این مدل، ناشر تمام هزینه‌های چاپ، طراحی، تبلیغ و توزیع را بر عهده می‌گیرد و نویسنده هیچ پرداختی انجام نمی‌دهد. این نوع قرارداد بیشتر برای نویسندگانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که قبلاً کتاب‌های پرفروشی منتشر کرده‌اند یا محتوای کتاب‌شان از نظر علمی یا تجاری ارزش بالایی دارد.

در این نوع قرارداد:

• تمام ریسک مالی با ناشر است
• سهم نویسنده از فروش معمولاً بین ۷ تا ۱۵ درصد است
• تصمیم‌گیری درباره تیراژ، طرح جلد و پخش با ناشر خواهد بود
• اگر فروش کتاب موفق نباشد، نویسنده سودی دریافت نمی‌کند
• معمولاً ناشر اختیار کامل بر حقوق چاپ مجدد، ترجمه و نسخه الکترونیک دارد

نویسندگان تازه‌کار به‌ندرت مشمول این نوع قرارداد می‌شوند، مگر اینکه محتوای بسیار خاص یا حمایت علمی داشته باشند.

قرارداد چاپ کتاب به‌صورت سرمایه‌گذاری نویسنده

در این حالت، نویسنده تمام یا بخش عمده هزینه‌های چاپ کتاب را می‌پردازد. این مدل برای افرادی که می‌خواهند کنترل بیشتری بر تولید و انتشار کتاب داشته باشند یا ناشری حاضر به سرمایه‌گذاری نیست، گزینه مناسبی است.

ویژگی‌های این مدل:

• نویسنده تمام هزینه‌های چاپ، صفحه‌آرایی، طراحی و مجوز را می‌پردازد
• درآمد حاصل از فروش، تا حد زیادی به نویسنده تعلق می‌گیرد
• ناشر فقط خدمات فنی و چاپ را ارائه می‌دهد، اما در پخش و فروش دخالت محدودی دارد
• نویسنده می‌تواند مسیر تبلیغ یا حتی فروش شخصی کتاب را تعیین کند
• در قرارداد باید خدمات مورد تعهد ناشر به‌صورت دقیق فهرست شود

اگرچه این نوع قرارداد آزادی بیشتری برای نویسنده ایجاد می‌کند، اما در صورت فروش کم یا توزیع ناموفق، تمام ریسک مالی بر عهده نویسنده است.

قرارداد چاپ کتاب به‌صورت مشارکتی

این مدل، ترکیبی از دو روش قبلی است. یعنی بخشی از هزینه‌ها را نویسنده پرداخت می‌کند و بخشی را ناشر. این نوع قرارداد انعطاف‌پذیر است و برای پروژه‌هایی با پتانسیل فروش متوسط به بالا، گزینه خوبی محسوب می‌شود.

ویژگی‌های مهم قرارداد مشارکتی:

1. هزینه‌ها بین نویسنده و ناشر تقسیم می‌شود (مثلاً ۵۰/۵۰ یا ۷۰/۳۰)
2. سود حاصل از فروش نیز به‌نسبت سرمایه‌گذاری یا درصد توافق‌شده تقسیم می‌شود
3. هر دو طرف در فرایندهای فنی، طراحی و بازاریابی نقش دارند
4. همکاری در پخش کتاب قوی‌تر از مدل سرمایه‌گذاری شخصی است
5. هرگونه چاپ مجدد، نسخه الکترونیک یا ترجمه باید مجدداً توافق شود

در این مدل، باید در قرارداد سهم دقیق هر طرف در هزینه و سود مشخص شده و همچنین مسئولیت‌های هر بخش (چاپ، تبلیغ، فروش، گزارش‌دهی) تعریف شود.

مقایسه کامل سه نوع قرارداد چاپ کتاب

این جدول کمک می‌کند نویسنده‌ها بر اساس شرایط و اهداف خود، بهترین نوع قرارداد را انتخاب کنند.

هزینه‌های چاپ کتاب شامل چه مواردی است؟

هزینه‌های چاپ بسته به قطع کتاب، تیراژ، نوع جلد، نوع کاغذ، رنگ چاپ و خدمات فنی متغیر هستند. در قرارداد باید به‌صورت شفاف ذکر شود که چه هزینه‌هایی وجود دارد و کدام طرف موظف به پرداخت آن‌هاست.

مهم‌ترین هزینه‌های چاپ عبارت‌اند از:

• ویراستاری و صفحه‌آرایی
• طراحی جلد و گرافیک داخلی
• مجوزهای رسمی (شابک، فیپا، ارشاد)
• چاپ و صحافی (بستگی به تیراژ و کیفیت دارد)
• بسته‌بندی و ارسال
• تبلیغات و بازاریابی

در قرارداد باید فهرست این هزینه‌ها و برآورد آن‌ها آمده باشد. همچنین باید ذکر شود که آیا این هزینه‌ها به‌صورت پیش‌پرداخت، اقساطی یا پس از فروش پرداخت خواهند شد.

نمونه بندهای کلیدی در قرارداد چاپ کتاب

در هر قرارداد چاپ کتاب، برخی بندها نقش کلیدی در تعیین حدود و حقوق طرفین ایفا می‌کنند. در ادامه به چند نمونه بند مهم اشاره می‌کنیم که باید در هر قرارداد حرفه‌ای وجود داشته باشند:

• موضوع قرارداد: شرح دقیق کتاب، زبان، تعداد صفحات، و قطع موردنظر
• حق‌التألیف و نحوه پرداخت: درصد نویسنده از فروش، زمان پرداخت، و شرایط مالی
• مدت قرارداد: مثلاً از تاریخ امضا تا دو سال آینده
• تعداد تیراژ و شرایط چاپ مجدد: تعیین تیراژ اولیه، اطلاع‌رسانی برای نوبت‌های بعدی
• مالکیت حقوق معنوی: حفظ حقوق نام و اعتبار نویسنده
• شرایط فسخ قرارداد: شامل تأخیر، تخلف، یا موارد پیش‌بینی‌نشده
• روش حل اختلاف: معمولاً از طریق داوری یا مراجعه به مراجع قانونی

درج این بندها، جلوی بسیاری از مشکلات آینده را می‌گیرد و راه تعامل را مشخص می‌کند.

نکاتی که پیش از امضای قرارداد باید بررسی کنید

امضای قرارداد بدون بررسی دقیق، می‌تواند مشکلات جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. نویسنده‌ها باید پیش از امضا به موارد زیر دقت کنند:

• آیا تمام تعهدات و حقوق به‌صورت مکتوب و دقیق آمده‌اند؟
• سهم نویسنده از فروش واقعی مشخص شده است؟
• محدودیت‌های زمانی و چاپ بعدی به‌درستی تعیین شده‌اند؟
• آیا بندهایی درباره ترجمه، نسخه صوتی یا دیجیتال وجود دارد؟
• آیا قرارداد قابل فسخ است؟ تحت چه شرایطی؟
• آیا امکان دریافت گزارش فروش و وضعیت توزیع پیش‌بینی شده است؟
• آیا همه چیز بر اساس واقعیت نوشته شده یا فقط وعده‌های شفاهی است؟

در صورت تردید، مشاوره با وکیل یا فرد باتجربه در نشر، اقدام هوشمندانه‌ای است.

چطور یک قرارداد چاپ کتاب خوب بنویسیم؟

نوشتن یک قرارداد خوب نیاز به دقت، آشنایی با قانون و شناخت بازار نشر دارد. برخی توصیه‌ها برای تنظیم قرارداد مناسب:

• از نمونه قراردادهای حرفه‌ای موجود در انتشارات معتبر الگوبرداری کن
• سعی کن متن قرارداد ساده، بدون ابهام و قابل فهم برای هر دو طرف باشد
• از کلی‌گویی پرهیز کن و اعداد، زمان‌ها و شرایط را دقیق بنویس
• حقوق نویسنده و ناشر را متعادل در نظر بگیر
• از درج بندهای یک‌طرفه به نفع ناشر یا نویسنده پرهیز شود
• ضمائم و پیوست‌ها (نسخه اولیه کتاب، توافقات جانبی) فراموش نشوند

بهتر است قرارداد را به‌صورت تایپ‌شده، امضا و دارای مهر انتشارات باشد

پیوست‌های مهم قرارداد چاپ کتاب

پیوست‌ها به شفاف‌سازی قرارداد کمک زیادی می‌کنند و در صورت اختلاف، می‌توان به آن‌ها استناد کرد. مهم‌ترین پیوست‌ها عبارت‌اند از:

• نسخه کامل یا چکیده‌ای از متن کتاب
• رزومه یا سوابق نویسنده (در صورت درخواست ناشر)
• نمونه طرح جلد (در صورت ارائه توسط نویسنده)
• صورتحساب یا برآورد هزینه‌های چاپ
• توافق‌نامه جداگانه در مورد نسخه دیجیتال، ترجمه یا صوتی

وجود این پیوست‌ها باعث مستندسازی بهتر و جلوگیری از اختلاف‌های آینده می‌شود.

اگر نیاز به اطلاعات بیشتری در مورد چاپ کتاب دارید می توانید مقاله راهنمای جامع چاپ کتاب را بخوانید.

سخن پایانی

در نهایت، قرارداد چاپ کتاب ستون اصلی هر همکاری میان نویسنده و ناشر است؛ سندی که اگر با دقت تنظیم شود، می‌تواند مسیر انتشار یک اثر را هموار و شفاف سازد. وجود چنین قراردادی نه‌تنها از بروز اختلافات و سوءتفاهم جلوگیری می‌کند، بلکه تضمین‌کننده حقوق مادی و معنوی نویسنده و ناشر نیز هست. هر بند این قرارداد باید با دقت و آگاهی نوشته شود تا هر دو طرف از منافع خود به‌طور عادلانه برخوردار شوند. بنابراین، پیش از امضا، مطالعه دقیق مفاد قرارداد و مشورت با یک کارشناس حقوقی می‌تواند آینده‌ی حرفه‌ای نویسنده را از بسیاری خطرات احتمالی مصون بدارد.

سؤالات متداول درباره قرارداد چاپ کتاب

• آیا برای چاپ کتاب حتماً نیاز به قرارداد هست؟ بله، بدون قرارداد، حقوق شما تضمین نمی‌شود.
• آیا می‌توان قرارداد را فسخ کرد؟ در صورت درج بند فسخ، بله.
• اگر ناشر از چاپ خودداری کند چه باید کرد؟ از راه قانونی قابل پیگیری است.
• آیا ناشر می‌تواند بدون اجازه کتاب را تجدید چاپ کند؟ خیر، مگر اینکه در قرارداد ذکر شده باشد.
• آیا می‌توان با چند ناشر همزمان قرارداد بست؟ معمولاً خیر، مگر اینکه حق چاپ اختصاصی واگذار نشده باشد.